Blog

Glasgow

1 november, de start van de klimaatconferentie in Glasgow. We hoorden de woorden van Boris Johnson bij de opening: ‘We have the technology’. Maar aansluitend de klimaatdeskundige Tom Birke. Hij stelt dat het investeren in technologische oplossingen volstrekt niet genoeg is: ‘You have to have an equally good plan for the social transformation. There is no sign, a conscious sign anywhere yet,  for a good plan for a social transformation. It has to accompany the technology transformation. Without that social transformation, what you get is: a lot of people objecting to the technology transformation. Understandably!’

31 oktober, de avond ervoor, zagen we de documentaire over de maatschappelijke effecten van windmolenparken in de veenkolonies in Drenthe en Groningen. Mensen die alle vertrouwen in de overheid verloren hadden omdat ze niet gehoord waren in de besluitvorming. En hoe de windturbines een scheiding in hun samenleving teweeg hadden gebracht. Tussen de eigenaars van het land die enorme vergoedingen kregen van de overheid en de bevolking die met de nadelen moest leven.

Zolang er geen goed plan is voor de maatschappelijke transitie gaan de technologische oplossingen weerstand oproepen. Het dilemma is dat de energietransitie nu al benadeeld wordt door het aangetaste vertrouwen in de overheid. Want Groningen wacht nog steeds op een oplossing voor de aardbevingsschade en de Regionale Energie Strategieën leken de burger te zijn vergeten. Het terugwinnen van vertrouwen zal lastig zijn.

Met een parlementaire motie van Agnes Mulder, november 2020, is besloten om burgers alsnog beter te betrekken bij de energietransitie. Het zouden burgerpanels moeten worden waarbij de leden geselecteerd worden op basis van loting. Het gaat dan om groepen van 100-150 mensen die met ideeën en suggesties kunnen komen waar de overheid zelf niet op was gekomen. En wat daar uitkomt zou dan door de volksvertegenwoordiging meegenomen moeten worden in de besluitvorming. In Amsterdam is er, ook op 1 november, zo’n burgerpanel gestart.

Drie berichten binnen een week die het onderlinge verband zichtbaar maken tussen de maatschappelijke en de technologische opgaven van de energietransitie. Enerzijds het structurele probleem waar Tom Birke op doelde, anderzijds het brede wantrouwen dat inmiddels door de technologische benadering van het probleem wordt veroorzaakt. En de uiterst marginale ‘oplossing’ om het vertrouwen te herstellen met burgerfora. Het schaalverschil is immens. En daardoor staan burgerfora de structurele oplossing zelfs in de weg.

De energietransitie kan niet zonder herstel van het wederzijdse vertrouwen tussen overheid en samenleving. Maar het moet vanuit de samenleving worden georganiseerd. Er zijn al talloze energiecoöperaties die van ‘onderaf’ georganiseerd worden. Ze richten zich echter vooral op de technologische transformatie. De maatschappelijke transformatie vereist een andere vorm van deelname.

De huidige praktijk van participatie is als het uitnodigen van mensen op het station om naar de langsrijdende trein te kijken. En dat geldt ook voor gelote burgerpanels. De paradox is dat juist deze vorm van participatie het lopende proces kan verstoren. Dat ligt niet aan de burger maar aan de foute fasering binnen het proces. Effectieve participatie kan alleen door de samenleving voor vertrek te laten instappen en de kans geven mee te rijden; Meervoudige Democratie. De structurele sociale transformatie waar Tom Birke in Glasgow de noodzaak van aangaf.