Blog

Vormgeven van democratie

‘Democratie’ is een containerbegrip. Het omvat zo ongeveer alle aspecten van de samenleving, wordt bekeken vanuit talloze gezichtspunten en is een vat vol meningen. Wanneer je wil proberen om daar meer zicht op te krijgen, is het nuttig om jezelf beperkingen op te leggen. Wij richten ons dus maar op één aspect, participatie op lokaal niveau. En dan blijkt dat evengoed nog een doolhof.

We zijn zo’n vijf jaar geleden begonnen met het ontrafelen van het begrip participatie. En nu hebben we het veld pas goed in beeld. Dit ene woord participatie bleek al een bron voor Babylonische spraakverwarring. Het werd snel duidelijk dat het openbaar bestuur er een volstrekt andere invulling aan gaf dan de participanten zelf. Maar wanneer je zes burgemeesters vroeg wat ze verstonden onder participatie, dan kwamen er óók zes verschillende antwoorden.

Uiteindelijk werden we geholpen door het rapport van de OECD. De eerste regel van het hoofdstuk ‘representativiteit en deliberatie’ luidt  ‘Most public participation exercises … are not designed to be representative, nor constructive. Consequently, they can be adverserial.

In onze vertaling: ‘de meeste publieke participatieprojecten zijn niet bedoeld/ontworpen om representatief of constructief te zijn. Dientengevolge kunnen ze contraproductief zijn’.

Dat schiep helderheid; het begrip participatie is gewoon nooit bedoeld of ontworpen om representatief te zijn. Daarvoor is de gekozen volksvertegenwoordiging. Die is dat wel; we hebben een electorale democratie. Maar als participatie ‘nooit bedoeld of ontworpen is om representatief te zijn’, dan is het dus hard nodig om een vorm te ontwerpen die wel representatief is. En die is te vinden in deliberatie.

Dat hebben we zelf ervaren. Door deliberatie. In de afgelopen jaren hebben we het dilemma van de ‘contraproductieve participatie’ met tientallen mensen besproken. In het veld om ideeën op te doen, op bestuurlijk en academisch niveau om de concepten te toetsen. Met als beloning de prijs in de ministeriële prijsvraag ‘Herontwerp de Lokale Democratie’. Een stimulans om door te gaan met concretiseren. Vormgeven aan de democratie is een ontwerpproces. Van een ‘open ended design’. Want het is nooit af.